hinihintay ang dilim

tulin ng buwan

simbagal na dumating

alon sa takipsilim

timbol ng kislap

naglalayag na hangin

namangka na tahimik

bingwit sa lawa

ginambala ang tubig

Questions

When is silence a substitute
for unutterable speech. That an earlier
assent can be disclaimed without
the slightest breath of contempt
chosen to fester unsaid instead.

What is the measure of kinship
that distance did not use to bridge
in the confidence of exchanges
the past carried over to the absence.
Or is fondness meant for presences.

Does one really intend to bless
any more than suffer an implied duress.

Thumb

There is a pleasant promise
that cannot break the back
for it is a sincerity
that does not join the pack

of sugary and spicy niceness
that often ends up sour
when over time and busyness
the pledges turn up dour.

This one is told simple and plain
as one would breathe when out of air
it emanates from heart to ear
born out of wanting to declare

the mouth devoid of matter foul
just asking out of casual glee
to seek the yearning of the soul
and reap the fruit of liberty.

Here lies in faithful watch and wait
the core of that which bonding bred
a mutual pact of loyalty
however bruised and in the red.

nagmamadaling yabag

patak sa dilim

ibinilin ang bakas

hangin na bumubulong

ugong ng dilim

halinghing sa daluyong

nag-iisang liwanag

sinag ng buwan

sumilaw sa magdamag

Tawagin na lang natin siyang si Scalabrino. Isang lalaking Italyano ang lahi. Mas maliit sa akin at payat. Halos puti na ang lahat ng buhok at balbas, nasa paga-sisenta. Beterano ng Digmaang-Vietnam, na sa mga hindi pa alam ay nagtapos noong 1975. Hindi ko alam dati na pati siya’y naging GI bagaman marami nito sa mga teknisyan at may mga dating US navy na nadestino sa Subic. Manipis kasi ang katawan at batay sa pananaw niya sa mga bagay-bagay ay parang isang hiping kulelat. Hindi rin ibig sabihing hindi talaga nagiging hipi ang mga dating militar. Pero malay ako na isa siyang solidong Republican at ang isa pang dating kapwa-teknisyan sa 3^rd shift na katsokaran namin pareho, may lahing-Ingles, tawagin nating si Woody na die-hard GOP din.

Nakita niya ako na nasa opisina ko na bukas ang pintuan, bumati, at di nag-alangang pumasok. Kipkip niya ang isang plastikbag ng bukstor ng Barnes and Nobles na naglalaman ng isang katamtamang libro. Malamang na binabasa habang naka-duty. Pauwi na siya at dumaan lang sa Unit Building para ilagay ang pangalan niya sa talaan ng mga nagboboluntaryong mag-overtime. Hindi mo iisiping wala pang tulog magdamag  sa  sigla.

May reputasyon sa kilometrikong pagkukuwento si  Scalabrino. Nagkataong nasa mood akong makinig, at sinasadya kong gawing punto ang makinig sa mga kuwento. Masyado nang na-outnumber sa mundo ng mga ‘talker’ ang mga ‘listener’. Di   masamang  sadyaing ilagay ang iyong sarili sa minorya.

Maliban kung may emerhensiyang dapat unahin, tungkulin din naman ng nakatataas na pakinggan ang mga sentimyento ng mga sabordineyt. Nakaupo ako sa hapag ko, nanatiling nakatayo si Scalabrino. May mga bakanteng upuan at di na kailangang sabihin ko sa kanya na maupo siya dahil wala kaming  agenda. Pero tila kailangang nakatindig siya para mabalanse ang sariling puwersa sa pagsasalita. Ipinatong  niya lang ang hawak na libro. Sa gawing ulunan niya’y may orasang-dingding kaya maoorasan ko ang pagdidiskurso niya. Di ko puputulin ang mga nais niyang sabihin. Hahayaan ko lang siya. Tape recorder lang ang makabibihag nang ganap sa lahat ng tinuran niya sa mabilis na pagsasalita at paglipat-lipat ng paksa.

May sinabi siya tungkol sa isang batas na magpapabago sa buhay sa US na malapit nang ipatupad ng administrasyong Obama na, anya, ayon sa sinabi sa kanya ni Woody. Isang taon ang nakararaan noong panukala pa lang ang batas na ito ay kategorikal na nagsabi si Pangulong Obama na tututulan niya ito. Ngunit sa palihim na paraan at lumusot sa monitor ng midya, ani Scalabrino, ito’y naaprobahan din. Di isang beses lang gagamitin ni Scalabrino ang ekspresyong “lumusot sa monitor ng midya”. Susunugin ng nasabing batas ang mga fundamental na karapatan na nakasaad sa konstitusyon. Ang batas na ito ay magbibigay-karapatan sa awtoridad  e.g. kapulisan na dumakip at magkulong sa sinumang paghinalaang nasa impluwensiya ng alak. Wala nang due process. Makukulong ka na nang indefinite. Ito ay batay sa sinabi ni Woody na alam kong manginginom at di isang beses nagkaroon ng personal na problema kaugnay ng pag-inom. Unang banat kay Obama.

Paiskets lang ang salaysay ko dahil hindi madaling i-recall nang buo sa kabuuan ang diskurso. Kahit pa di ako gumamit ng utak para magbigay ng reaksiyon bagkus ay sadyang nakikinig lang sa kanya.

Biglang lumiko kay Ron Paul. Si Paul ay isa sa mga kontender para maging standard bearer ng partidong Republican. Anya, ang diskarte nito’y biglaang tapyasin ang maraming serbisyo at benepisyo na ipinagkakaloob ng gobyernong federal gaya ng medicare. Drastiko. Napamaang ako. Akala ko’y isusunod niya ang kritisismo sa kandidato ngunit idinugtong niyang ito ang paraan para unahan ang mga banko sa plano ng mga ito. Walang babala na magsasara ang mga banko dahil walang usad ang gobyernong federal sa pagsolusyon sa malubhang deficit sa badyet.

Susundan niya ang diskurso ng bigtaym na pagbira nang patalumpati, o sa madaling-salita’y ‘rant’, laban sa mga banko at mga bankero na sa kahatulan niya’y mga salot ng sansinukob. Bumanggit siya ng mga pigurang historikal. Anya, pinatay si John F. Kennedy sapagkat naglayon itong buwagin ang Federal Reserve na anya pa’y may titulong ‘federal’ ngunit ang totoo’y pinatatakbo ng mga pribadong tao at walang katapatan sa US.  Ito  rin ang dahilan kaya pinatay si Abraham Lincoln – may nasabi rin siyang nagpanerbiyos sa mga bankero. Pagkatapos ay pinapansin niya sa akin si Theodore Roosevelt. Isang pangulong ‘macho’ na nanindigan laban sa mga bankero. Kaya sa Mt. Rushmore ay may busto siya kahilera sina George Washington, Thomas Jefferson, at Lincoln.

May aklat ang isang awtor na Indiyan na nabasa niya na sadyang marunong, anya, na 1995 pa ay nagbigay ng forecast tungkol sa mga magaganap na recession. Matatandaan na nagkaroon ng resesyon sa Timog-Silangang Asya kabilang ang Pilipinas noong 1998. Nito na lang huli sa ekonomiya ng US. Nais niyang ma-enlighten ako sa konspirasi ng mga bankero sa mundo na kayang manipulahin ang patutunguhan ng ekonomiya at ang lahat ay artipisyal na pangyayari na nasa ilalim ng kontrol ng mga ito.

Bumaling naman siya sa relihiyon. Sa lahat ng fundador ng relihiyon, ayon sa kanya, si Hesu Kristo lang ang may mensahe ng pag-ibig. Pero minsa’y nagwala si Hesus. Itinaboy niya ang mga puwesto ng mga nagpapautang sa templo saka kumuha ng latigo at nilatigo ang mga ito. Sila’y kumakatawan sa mga bankero sa modernong panahon.

Habang nagsasalita manaka-naka’y napapasulyap siya sa gawing pintuan na inaalam kung may ibang tao. Ngunit walang patlang ang pagsasalita niya. Kahit lumilingon-lingon ay patuloy siya sa mga sinasabi.

Sentido-kumon, ito ang wala ang maraming tao. Bakit, tanong niya, napakaraming tao ang hindi man lang marunong sumuri. Nabubuhay na lang sila nang parang siklo. Anya, may sinabi si Woody sa kanya na na-quote nito mula kay Nietzche. Si Nietzche…nangapa siya sa isip kung paano ide-describe si Nietzche. Isang pilosoper, ‘kako nang hindi ako nakatiis na di sumabat. Iglap ang pag-ayon niya. Hindi niya maalala ang eksaktong linya nito. Pero naalala niyang natumba siya nang marinig ang sinabi nito na sinabi naman sa kanya ni Woody. Amazing, sa kanya, ang sinabi. Ayokong isuhestiyon ang linyang “Patay na ang Diyos”. Tiyak na di ito dahil relihiyoso siya. Tungkol daw sa pagiging nakaprograma ng tao. Nagpramis siyang hahanapin ang linyang iyon para verbatim ay masabi niya sa akin.

Sa sumunod na tungayaw ni Scalabrino ay inatake niya ang mga nakapag-aral ng mataas na edukasyon nang mapasulyap sa mga papel na nagsasaad ng mga tsart, graph, at triangulation sa mesa. Maraming degree holder, sabi niya, pero walang sentido-kumon. Ipinaliwanag kong sa praktikal ay mainam ang may formal na pag-aaral sa modernong panahon para sa tawag ng espesyalisasyon. Halimbawa,  kung  doktor ka sa atay ay doon lang nakatutok ang dagdag-kaalaman mo. Magpapaliwanag pa sana ako pero sa tingin ko’y patungo na siya sa susunod niyang diskurso.

Biglang napunta ang talakay sa mga bagay na nakasasama sa kalusugan at sa kabuuang eksistensiya at preserbasyon ng tao bilang specie sa planetang daigdig. Nagdiskusyon siya tungkol sa mga pagkaing ‘genetically modified’. Binanggit din niya ang paglipad ng mga eroplano (may kasamang muwestra at tunog) at pagkakalat ng erosol (aerosol) na nalalanghap  sa  lupa. Hindi ko ganap na makuha ang lohika sa ilan sa mga sinasabi niya sa mga araling pang-agham ngunit hindi ako nagtatanong. Ang kongklusyon niya’y labis ang kasamaan na ng tao. Walang  kiber kung mapinsala ang planeta. Napaka-selfish, anya. Ginagawa ang pamiminsala pagkatapos ay nagkakaroon ng mga anak na pag-iiwanan ng mga dumi. Ang pagkakaalam ko’y walang asawa o anak si Scalabrino sa kabila ng limpak-limpak na kinikita niya. Nagbabayad siya ng limpak-limpak sa storage fee para sa sari-sari niyang abubot na gaya ng mga bagay na antique, mga aklat, at pati mga lumang magasin. Walang dudang mahilig siyang magbasa. Umuulan ang diskurso niya sa mga citation at mga reperensiya mula sa Wall Street Journal hanggang sa aklat ng mga awtor na ang pangalan ay madalas  hindi  niya  maalala.

Emosyonal siya sa isyu ng preserbasyon ng kalinisan ng mundo at, impliedly, sa kalinisan ng genes ng tao bilang specie sa planeta. Nagpahiwatig siya na malay siya na may mga nagmamaliit sa saysay ng kanyang mga pag-aalala. Kailangang talakayin ito, katwiran niya. Ikinuwento niya ang pagpunta sa Veterans Hospital (pagamutan ng mga naging sundalo) dahil sa mga kakaibang nararamdaman pati na ang kati ng lalamunan. Lahat nang ito’y isinisisi niya sa mga manipulasyon sa kinakain at paglason sa hanging nasasagap. Ikinuwento niya na noong nasa Vietnam siya ay itinalaga siya sa isang lugar na di niya alam ay imbakan pala ng Agent Orange. Halos may halong gigil siya pag pinagbabalikan ang naging paglilihim na ito sa kanya ng mga superyor. [May ilan na nakausap ako na mga dating GI na may paranoya sa mga kamaldituhang kayang gawin ng gobyernong-US sa sariling mga tropa nito. Pero halos lahat din ay sa Veterans Hospital na ospital ng gobyerno tumatakbo pag may naramdaman sa katawan.] Parang nahulaan ko rin bakit hindi niya ginustong magkaanak. Binigyang-diin niya ang selfishness. Gusto mong maipreserba ang lahi mo pero wasak na mundo ang iiwan mo sa mga anak mo? May pilosopiya ng paglipol sa sariling specie sa pamamagitan ng boluntaryong pagtigil na masundan pa ang lahi. Makasarili at pansarili ang layunin ng paglikha ng bagong henerasyon kung nais mo lang maipreserba ang lahi mo gayong magdurusa lang sila sa uri ng mundong ikaw din ang sumira. Bakit mo pa sila hahayang maisilang?

Dumako siya sa ‘doomsday scenario’. Ang ama niya raw ay isang migrante. Ni hindi nakapag-aral. Isang manginginom. Bata pa siya noon, natatandaan niya ang minsang sinabi nito habang lasing. Na darating ang araw pag nagbukas ka ng pinto ay bubulaga sa iyo ang sangkaterbang nagugutom at walang tanong-tanong o permiso na papasok sa bahay mo para maghanap ng makakain. Sa una’y iisiping hulang-lasing pero ngayo’y nakikini-kinita niyang nagkakahugis ang mga sinabi nito.

Bumalik siya sa paksang-bankero. Minsan naglalakad siya sa La Salle Street (sa downtown ng Chicago) na lugar ng mga banko. Nagulat siya nang mapansing wala na ang isang malaking karatula ng Bank of America na pamilyar sa kanya sapul bata pa siya. Sa tono ng lahad niya’y sadyang big deal ang pagkawala ng karatula. Na babala na ito ng kalagiman na magaganap. Magsasara ang mga banko. Kakalat sa kalsada ang mga walang bahay, gutom, desperado. Kaya  preparasyon  na  ng  administrasyong   Obama   para   sa sitwasyong ito ang batas na nagpapahintulot sa arbitraryong pagdakip at pagpiit sa sinumang paghinalaang wala sa tamang katinuan. Misteryoso, sa tingin, ang batas na iyon at bawat batas ay may isponsor at labiyista (lobbyist) – sino ang mga ito? Siya na rin ang sumagot: ang mga militar, ang Pentagon.

Nabanggit muli si Pangulong Obama kaya tila paralelo nito na nabanggit din muli si Ron Paul. Gusto niya si Ron Paul pero ang problema rito’y Republican sa labas pero libertarian sa loob. Payag sa aborsiyon, atbpa. Humingi pa siya ng pagsang-ayon sa akin na ang kahulugan ng ‘libertarian’ ay free-thinker o bukas ang isipan sa lahat ng ideya na mas tatak na ng lapiang Democrat kesa Republican. Walang tsansa si Ron Paul, sa tingin niya, pero wala rin siyang mapili kina Romney o Gingrich. Saka niya ipinaalam ang tunay na plano ni Ron Paul. Gusto lang nitong pasikatin ang pangalan ng pamilya niya para sa anak niyang papalit sa kanya sa pulitika.

Pagkatapos ay naging medyo ‘weird’ na ang tumbok niya. Sa simula ay parang nag-uulat na sinabi niyang kahit ang Tsina na namayagpag nang ilang taon ay umaming nakakaranas na rin ng pagdausdos ng ekonomiya. Magiging mainit itong pumatol sa mga bulabog. Desidido ang Pentagon na brasuhin ang Iran na kaalyado ng Rusya. Katatapos ko lang mag-almusal sa mesa ko at may bote ako ng Welch’s fruit punch. Tinungga ko ito.

Minsan naaalimpungatan daw siyang parang may umuugong sa ilalim ng lupa. Parang isang uri ng motor. Hindi niya pinansin. Nagulat siya nang malamang may mga nagsasabing nakakaranas din nang ganoon sa ibang estado at pati sa ibang bayan. Meron sa Sumatra, sa Costa Rica. Anya, may malalakas na ngayong panghukay at ang mga ito’y ginagamit para magprepara ng kanlungan pag di na matitirhan ang ibabaw ng lupa. Mga bankero rin daw ang nasa likod ng mga ito para sila lang ang makaliligtas.

Napasulyap ako sa orasang-dingding, mahigit isang oras na siyang nagmomonologo. Wala pa siyang tulog magdamag, naisip kong dapat na siyang umuwi at ayokong ang pagbibigay sa kanya ng bukas na tenga ang maging sanhi ng pagkabalam ng kanyang pahinga. “Take it easy,” sabi ko sa tonong nagpapahiwatig na may mga gagawin pa ako. Mataas pa rin ang enerhiya niya. Sinita ang ininom kong fruit punch. Puro asukal daw. Sabi ko’y may tubig din ako at maliit na bote lang ang ininom ko. Mas mabuti raw ang kape. Nagdadala siya kung minsan ng kung anu-anong mga organikong pagkain at pati na kape.   Siya   rin ang nag-demonstrate na marumi ang tap water. Naglagay siya ng tap water sa isang baso at saka pinatakan ito ng kung anong likido na lumikha ng kulay sa tubig at ang kulay na iyon daw ang tanda ng dumi. Hilig niya ang ‘Indian food’ pero kahit ito’y hindi na niya masiguro kung okey pa rin. Pati mga gulay delikado na raw. Saka siya tuluyang umalis.

Sa kabuuan, si Scalabrino ang tipong sagad sa laman ang utak na ibig niyang ibahagi pero malay din siya na dapat ay may sistema o sining sa pagsasabi ng mga ito. Malay siya na kailangan ang pag-iingat sa kapakanan ng accuracy ng mga pahayag. Napansin kong malalim ang kaalaman niya sa heyograpiya, kasaysayan, at iba pang aralin. Pero  ang  kaso, at ito ang laging problema sa mga nagsasariling-basa, ay ang pagproseso ng mga kaalaman sa konteksto ng kabuuang senaryo. Hindi mainam na may mga nakatato na sa iyong pagkiling. Kung inherent, halimbawa, ang di mo pagpabor kay Pangulong Obama may tendensiyang sagpangin mo na lang ang anumang masamang pidbak tungkol dito nang walang sapat na pagsusuri. Kung kahinaan mo ang ekstremong perspektiba ay laging may histerya sa halip na moderasyon ang paraan ng pagsipat sa mga ideya at bagay. Hindi dapat kalimutang ang mga nababasa ay di awtomatikong katotohanan na ‘easy reference’ sa pangungumbinsi.

Sa kabuuan pa uli ay masasabing si Scalabrino ay isang mabuting tao na may (abstraktong) malasakit sa nasa labas ng sarili at lampas sa sarili. Gaya nang sabi niya’y kailangang talakayin ang mga tinalakay niya dahil hindi dapat hayaan lang ang mga nagaganap at manahimik. Siya’y isang taong mahilig sa kaalaman gaya nang maraming ibang taong nakilala ko. Ngunit, kagaya rin sa mga taong ito, nakapanlulumo kung ang kaalaman at malasakit ay di naisasaayos. Nagpapahayag na animo’y naghahagis lang ng mga abubot mula sa isip.

Sa maliit na aklatan sa opisina ko’y kinuha ko ang librong “Bernanke’s Test (Ben Bernanke, Alan Greenspan, and the Drama of the Central Banker)” ni Johan Van Overtveldt. Nasa pahina 125 ang marker ko – hindi na umusad mula roon. Matapos ang sermon ni Scalabrino, muling nagising ang interes ko sa libro. Ipagpapatuloy ko ang pagbabasa. Pero agad din akong nawalan ng gana. Wala kasing drowing ang mga pahina.
***

Napag-alaman ko ang pagbubukas ng Teatro Clockwise sa Waukegan downtown dahil sa mga paskil (post) sa Facebook tungkol dito ng mga prominenteng residente ng siyudad partikular si Gng. Joan Takamoto-Sabonjian na walang pagod sa walang humpay na kapo-promote ng mga ebento at planong pangsining at pangkultura sa siyudad na siya ang Unang Ginang.

Nasa Kalye Genesee sa pagitan ng mga Kalye Washington at Avenida Grand sa Waukegan downtown ang Teatro Clockwise. Kahilera at ilang hakbang lang ang layo sa elegante at ‘Lake County landmark’ na Teatro Genesee. Nasa anino, sa madaling-salita, ang  TC ng multi-milyong gusali ng TG. Ngunit ang teatro ay teatro. Ang ibig sabihin, sa labas ng salik ng pisikal na aspeto ang bawat teatro ay may sariling tatak/identidad. May sariling anyo at pagkakakilanlan bilang lunan ng sining ng pagtatanghal. Dinadala nito ang personalidad ng mga tao  na  nasa  likod  nito.

Isang ‘understatement’ kung sasabihin kong pabor ako at nalulugod sa pagdagdag at pagdami ng mga teatro at grupong teatro sa itinuturing kong siyudad na tahanan ngayon, ang Waukegan. Wala sa reputasyon ng Waukegan na isa sa mga ‘best medium-size city’ sa US o sa pagiging sentro ng sining at kultura. Pero birthplace at hometown ito ng primera-klaseng manunulat ng sci-fi na si Ray Bradbury, alas-komedyanteng si Jack Benny, at bayani-sa-komiks na si Johnny Blaze. Sa eryang downtown nito’y matatagpuan ang mga antigo (isang siglo o mahigit ang edad) na gusali at parkeng pantalan na batbat ng mga yate sa Lawa ng Michigan. Isang ideyal na lugar para sa hanap na kontradiksiyon ng isang alagad-sining na katiwasayan para sa pagdidili-dili at aktibidad para sa interaksiyon.

Magkalapit ang dalawang sentro ng pagtatanghal sa Waukegan downtown, ang Teatro Genesee at Teatro Clockwise. Kung ang TG ay mistulang korte ng hari ang TC ay parang baraks ng mga sundalo. Maikukumpara sa isang bodega na nilagyan ng dibisyon sa gitna na ang harapan ay ang lobby/reception area at sa kabila/likuran ng inilagay na harang ay ang tanghalan. Maliban sa hapag ng isang front desk clerk, sala set, buletinbord, at ilang lamesita ay halos hubad ang paligid ng Teatro Clockwise. Nakakuwadro sa dingding ang napablis na artikulo tungkol sa teatro at rebyu ng dula. Payak, level sa lupa ang tanghalan – tipikal na/sa ‘teatrong bodega’. Ang perpormans ng mga aktor at produksiyon ang nagbibigay dito ng mahikal na transpormasyon kaugnay ng ‘willing suspension of disbelief’ ng manonood.

Pangalawa sa huling araw ng pagtatanghal ng dulang “Panunuyo sa mga Bampira” (“Courting Vampires”) ang inabot kong nasa marquee o, mas eksakto, sa poster na nakadikit sa dingding na salamin ng teatro. Ito’y dulang may dalawang oras na haba at tatlo lang na karakter. Mula sa panulat ni Laura Schellhardt at direksiyon ni Alexandra Main. Sa cast ay sina Norma Serna at Christina Thodos bilang magkapatid na Nina at Rill Archer at si David Thomases sa iba’t ibang papel mula sa colleague hanggang sa mangingibig hanggang sa ama ng magkapatid.

Ang tagpuan ng dula ay sa loob ng isang korte na umiiral sa loob ng isip ni Rill Archer. Depende sa dinidiskusyon ng mga karakter, nag-iiba-iba ang tagpuan na ang background ay napapalit-palitan sa pamamagitan ng paggamit ng projector kaalinsabay ng pagpapalit-palit ng panahon, eksena, at papel na ginagampanan ni Thomases. Ang sementeryo ay prominenteng tagpuan ng mga eksena na marapat kaugnay ng gotiko (gothic) na tema ng dula.

Sentral na reperensiya sa dula ang isang lumang librong ninakaw ni Nina sa aklatang-bayan, malaking makapal na aklat na naninilaw na ang mga pahina, at may kaugnayan sa ‘figurative’ na transpormasyon nila sa pagiging bampira.

Ang lumang libro ay may pamagat na “Mga Nilalang ng Takipsilim” (“Creatures of Twilight”). Ang twaylayt (twilight) na tinatawag ding ‘dapithapon’ at/o ‘takipsilim’ ay ang bahagi ng maghapon na tradisyunal na iniuugnay sa kaisipang mahikal/mistikal. Pansinin ang mga sinaunang salitang Tagalog na ‘dapithapon’ at ‘takipsilim’. Bagaman kumakatawan ang dalawang salita sa isang tiyak na yugto ng maghapon/panahon ay may pagkakaiba ang gamit nila ayon sa konteksto. Ang salitang ‘dapithapon’ ay nagbabadya o nagpapahiwatig ng kapanglawang hatid ng pagsapit ng karimlan bunga ng paglubog ng araw. Na winawakasan nito ang kaliwanagan/aliwalas ng maghapon at mga konotasyon nitong positibong bagay. Sa  isang  banda,  ang  salitang  ‘takipsilim’ ay di ganap na kalungkutan ang ipinadarama bagkus ay may halong pagkabahala na tila ba ang pagtatapos ng liwanag ay pagsisimula ng kadiliman at mga kaakibat nitong misteryong waring likas na tuwing sasapit ang gabi. Kaya minarapat ko ang ‘takipsilim’ sa halip na ‘dapithapon’ sa ginawa kong pagsasalin upang magbigay-diin sa tono/tema ng kalagimang ipinahihiwatig ng titulo, at istorya na rin, ng dula.

Hindi naman talaga katatakutan ang “Panunuyo sa mga Bampira” sa paghahambing nito sa tradisyon ng mga ‘mababaw’ na horror film kabilang/partikular ang serye ng aklat/pelikula na “Twilight” bagaman mahahaka na ang kontemporaryong popularidad/meme ay sinakyan ng dula.

Nasa isandaang tao ang nakaupo (sitting) na kapasidad ng Teatro Clockwise. Humigit-kumulang sa pitumpung tao ang kasama kong nanood – ito’y bilang na malayo sa inakala kong hindi aabot sa kalahati ng kapasidad ang magiging odyens. Puro lahing Puti sila, disente ang mga kasuotan at demeanor. Kung ito ang tipikal na bilang ng mga manonood tuwing tanghal ay masasabing di na masama at senyales na masusustena ng benta ng tiket (15 dolyar-US + service charge) ang operasyon ng teatro bukod sa pagkalap nito ng mga donasyon at tulong-pinansiyal mula sa gobyerno at pribadong institusyon. Pang-adulto ang dulang “Panunuyo sa mga Bampira” na ang marami sa odyens ay 40-taon pataas. Di ko alam ang educational at economic background ng odyens pero ang mga patron ng dula ay laging isang tiyak na hanay saanmang lipunan at estado kung alam ninyo ang ibig kong sabihin.

Ang ikinahanga ko sa Teatro Clockwise ay ang bisyon at misyon nito na nakaugnay sa pagsusulong ng Waukegan bilang sentrong pangsining at pangkultura. Na ito bilang teatro at ang Lungsod-Waukegan  ay  magkakabit-pusod.  Layunin  nito  na  maghandog ng mga dula kabilang na ang mga ‘world premiere’ bilang alternatibang libangan na may empasis sa mga mandudula (playwright) sa Midwest, sa mga naiiba at small-scale na musical, at sa mga adolesenteng odyens. Ang Waukegan, ayon sa websayt ng Teatro Clockwise, ay isang masigla (vibrant) at sari-lahi (diverse) na kumunidad na nagtataglay ng maraming makasaysayang gusali at ‘storefront’ na naghihintay ng renobasyon upang maging teatro, mga bukstor, art galleries, abot-kayang pabahay, at marikit na aktibong pantalan. Kaya di kataka-takang naakit ang mga propesyunal na bumubuo ng board of directors ng teatro sa potensiyal na madebelop ito sa isang “funky, urban, creative vibe similar to SoHo in the 50s and 60s but through the lens of the 21^st century”. Isinaad din ng Teatro Clockwise ang sumusunod: “A perfect storm of events is coming together, including soaring gas prices, a shaky economy, and the urgency to create a greener world, to make this the time to seize the day. Clockwise Theater hopes to play a vital role in this renaissance.” Pangsining na direktor ng teatro si Madelyn Sergel at tagapamahalang direktor si Rebecca Adler.

***

pwede kayang
ang aking mga ngiti
ang sobrang kagalakan
at malaking kasiyahan
sa tuwing ikaw ay mamasdan
ay payagan akong ilagak ang mga iyan
sa lambak ng iyong maamong dibdib.

Ako`y bayaang tipunin
at maimbak yaring katuwaan
dyan sa libis ng iyong matarik
…bayaang ako ay humingalay
sa malambot at pinong
kariktan.

Luanda, Angola
05-March-12

Saán nga ba sa katawan
naron ang paniniwalà
syang dapat na malatayan;
masubok lang, katapatan?

‘San mapapatid ang pintig
ng pananampalatayà
nang mai-ukit ng palò,
sukdulang dugó’y mapatíd

matawag lang na kapatíd?

apoy sa mapaglaro

kahoy ng dapog

sunog na pinaglaho

Yan ang napala mo.

Kumpara sa pasensya ng publiko
na pwedeng ilipat ang numero
pag nagsimula na ang senakulo
at nakakasawa ang mga pilato
kauna-unawa
na komo sagap mo
ang lahat ng oratoryo
marakulyo at init ng ulo
hindi mo na napigilang
takpan
ang nahihirapang
napakaagang
penitensya.

Di mo naman
nakalimutang
nasa korte ka
at harap ng kamera
dahil di mo pinagsisihan
ang nagawang
diumano’y paglapastangan
at humingi ka ng dispensa
doon mismo sa naghomilya.

Sana
bunganga
sa halip na tenga
ang iyong isinara
hindi pa nahalata.

Di naman
absolusyon
ang pakay ng prosekusyon
lalo’t ang iyong paglisan
ay merong naiwan.

Nakaamba
ang banta
ng boto
ng mga hurado.

Di na siguro
masamang premyo
sa paglalabas ng totoo
ng isang gago.

makaliskis ang ulap

bunak ng mais

taghasik sa bagasbas

parati tinatanaw

pulang tutubi

sa kale nakabangbang

damo na kinukumot

sukob ang bato

ng anino sa puntod

sa mambog umibabaw

angaw ang talbos

papabilog na buwan

humilab sa tagsibol

binhi ng wagwag

dinampi ang nalun-oy

kudyaping umaawit

lalim ng dagat

binasag ang tahimik